Seizoen 2026–27 heet bij Jazz at Lincoln Center «Come Home». Voor trompettist Wynton Marsalis is het zijn laatste seizoen als artistiek directeur van de organisatie. Daarna blijft hij in een adviserende rol; het Jazz at Lincoln Center Orchestra speelt gewoon door. Voor Nederlandse oren is die naam al bekend: twee avonden in het Concertgebouw in maart 2025, North Sea Jazz in 2023, en eerder de Concertgebouw Prijs. Dit is het Amerikaanse huisorkest dat bigbandtraditie én nieuw werk over de oceaan brengt — en dat hier al lang klinkt. Terwijl Marsalis de artistieke leiding overdraagt, blijft de band doen wat Nederlandse zalen al hoorden: Ellington openen, een suite van vandaag ernaast leggen, en weer verder touren.
Het begon met een zomer. In de mid-jaren tachtig zocht Lincoln Center in New York programmering die jongere bezoekers kon trekken. Jazz-enthousiastelingen op de campus duwden het genre naar voren. Uit die beweging groeide de zomerreeks Classical Jazz. Jazz at Lincoln Center dateert de eerste downbeat van die lijn in de zomer van 1987 — nog geen vaste band, wel een podium waar jazz opeens midden in het culturele centrum van de stad stond. Bezoekers die voor ballet of klassiek kwamen, konden die avond ook Ellington tegenkomen. Wat als zomerexperiment begon, bleek genoeg energie te hebben voor een vaste band.
Het orkest ontstond het jaar daarop. In 1988 speelde wat toen nog de Lincoln Center Jazz Orchestra heette, met David Berger als dirigent — aanvankelijk sterk gericht op Duke Ellington. Toen Marsalis in 1991 artistiek directeur werd, ging het orkest touren, opnemen en platen verkopen. Het eerste album, Portraits by Ellington, verscheen in 1992. Zo groeide een zomerreeks uit tot een repertoryband die oude scores weer speelde alsof ze vandaag waren geschreven — en die tegelijk ruimte maakte voor nieuwe arrangementen van de mensen in de secties zelf.
Tegelijk bouwde Marsalis de organisatie eromheen. Jazz at Lincoln Center werd in 1991 een officieel onderdeel van Lincoln Center en in 1996 een zelfstandige constituent. Onder zijn leiding kwam er een huis dat voor jazz was gebouwd: vanaf het najaar van 2004 had de jazz in Lincoln Center zalen die erop waren getekend, in plaats van een geleende avond elders. Educatie, tours en opnames kregen vanaf die plek een vast adres.
Na dat nieuwe huis kreeg de band in juni 2006 de naam die hij nu officieel draagt: Jazz at Lincoln Center Orchestra with Wynton Marsalis. Orkest- en organisatienaam vielen eindelijk samen. Vijftien vaste leden spelen historisch en zeldzaam repertoire, én nieuwe opdrachten en arrangementen van bandleden en gasten. Marsalis staat er als trompettist en muzikaal leider; hij is tegelijk artistiek directeur van de organisatie. De missie is eenvoudig te horen: Ellington en de anderen levend houden, en ondertussen suites en opdrachten uitbrengen die de lessenaar bij de tijd houden. Wereldwijd touren hoort daarbij — de band neemt het huis mee de zaal in.
Het orkest speelde mee op Marsalis’ oratorium Blood on the Fields, dat in 1997 de Pulitzer Prize for Music won — de eerste jazzcompositie die die prijs kreeg. Ellington bleef terugkomen: rond diens eeuwfeest verscheen Live in Swing City: Swingin’ with the Duke. Sinds 2015 verschijnen JLCO-albums op het eigen label Blue Engine Records, met Live in Cuba als eerste release. Blue Engine is de plankenkast van het huisorkest: live-avonden en nieuwe suites blijven naast elkaar staan.
Nederland hoorde die lijn van dichtbij. Op 17 en 18 maart 2025 stond het Jazz at Lincoln Center Orchestra with Wynton Marsalis in de Grote Zaal van het Concertgebouw. De eerste avond opende met The Democracy! Suite in septetbezetting, gevolgd door bigband; de tweede avond speelde het volle orkest. Twee zomers eerder, op 7 juli 2023, stond dezelfde band op NN North Sea Jazz in Rotterdam Ahoy — twee shows op één festivaldag. En in 2021 ontving Marsalis de Concertgebouw Prijs als eerste jazzmusicus. Die prijs bekroonde een lange relatie met de zaal; de orkestbezoeken daarna bevestigden die band. Er staat nu geen nieuwe Nederlandse tourdatum in de agenda, maar het podiumgeheugen is recent genoeg om de naam hier warm te houden. Op jazz.nl loopt die draad ook via Ekep Nkwelle, die voor de JLCO met Marsalis speelde — een Nederlandse stem die even meeliep in dat New Yorkse huisorkest.
Hieronder is The Democracy! Suite te horen:
De suite die in Amsterdam klonk, staat nu op Spotify — een septetplaat uit 2021 op Blue Engine. Marsalis blijft trompet spelen en adviseert de organisatie tot juni 2028. Wat verandert, is de artistieke directeursstoel. Het Jazz at Lincoln Center Orchestra was er vóór die stoel zijn huidige vorm kreeg, en speelt door nadat Marsalis die stoel overdraagt: vijftien man, Ellington in het bloed, nieuwe suites op de lessenaar — een band die hier al speelde, en die blijft spelen terwijl de leiding van het huis van rol wisselt.