Op de Williamsburg Bridge, boven de East River, staat Sonny Rollins met zijn tenorsax — beroemd genoeg om te verdwijnen, maar thuis op Grand Street mag hij niet hard genoeg omdat buren en een baby ernaast het oefenen tot elf tegenhouden, dus zoekt hij de voetgangersbrug, waar hij zo hard mag als hij wil. New Yorkers lopen door terwijl hij soms langer dan vijftien uur oefent. Niet als show: hij wil het instrument opnieuw leren kennen. Walter Theodore Rollins, geboren op 7 september 1930 in Harlem, werd bekend om Saxophone Colossus — en koos er toch voor om weg te gaan tot hij verder kon.
Zomer 1959 tot najaar 1961 speelt hij niet voor publiek. Te veel te snel, zei hij later — hij had zijn eigen tempo nodig. Eerst probeert hij thuis op Grand Street; de buren houden hem tegen. Dan ontdekt hij de voetgangersbrug over de East River. Whitney Balliett sprak hem in een koffiehuis vóór de terugkeer: de skyline, het water, de schepen, de metro die onderdoor gaat. «You can blow as loud as you want… people never bother you.» Hij stond daar omdat hij te hard was voor de flat. In november 1961 staat hij weer in de Jazz Gallery, en in de studio, vanaf 30 januari 1962, volgt The Bridge, met onder meer Jim Hall — wat er uit die oefening kwam.
Hieronder is The Bridge te horen:
Drie jaar eerder, op 22 juni 1956, in Van Gelder Studio in Hackensack, neemt hij in één dag op wat later Saxophone Colossus heet. Tommy Flanagan, Doug Watkins en Max Roach zijn erbij — niet als namenrij, wel als wie die middag meespeelt. «St. Thomas» opent met calypso die niet blijft hangen als souvenir; het eert de Virgin Islands-wortels van zijn ouders, en het thema groeit, klapt om, komt terug. Humor zonder knipoog-nummer; je hoort iemand wandelen door een idee. Gunther Schuller wees later «Blue 7» aan als model van thematische improvisatie; dat is analyse, geen Rollins-citaat. Joshua Redman noemde dit album later zijn eureka: hier snapte hij wat Rollins deed. Opgenomen juni 1956; de plaat bereikte luisteraars als landmark van die jaren — niet omdat elke track een les is, maar omdat je één middag hoort waarin een man een idee de zaal rond laat lopen.
Hieronder is Saxophone Colossus te horen:
In 1958, op Riverside, speelt hij met Oscar Pettiford en Max Roach Freedom Suite. Het titelstuk duurt bijna twintig minuten: sax, bas, drums — lange vorm die politiek is zonder speech. Civil rights liggen open; Little Rock 1957 is nog vers. Rollins schrijft in de liner notes over Amerika dat geworteld is in zwarte cultuur, en over de ironie van repressie. Later vertelt hij over racisme bij het huren van een appartement, ondanks roem en reviews. Volgens latere jazzgeschiedenis verzachtte het label de boodschap; het album verscheen tijdelijk als Shadow Waltz zonder statement. Wat blijft: drie mannen die met tijd en inzet zeggen wat hoezen niet mochten blijven zeggen. Geen activist-label op de man. Wel een lange vorm die politiek is door te blijven spelen tot de boodschap erin zit.
Hieronder is Freedom Suite te horen:
In mei 1967 komt die zoektocht naar Nederland. Op 3 mei speelt Rollins in de Academie voor Beeldende Kunst in Arnhem — takes die langer dan twintig minuten duren, gefotografeerd door Toon Fey — en op 5 mei ’s ochtends in de VARA-studio in Hilversum; ’s avonds op tv in Jazz met Jacobs, Go-Go Club Loosdrecht, met Pim Jacobs en Rita Reys in de uitzending rondom en met Ruud Jacobs op bas en Han Bennink op drums. Geen beleefd gastoptreden: Bennink duwt, Jacobs houdt stand, Rollins springt erin. Later zegt Rollins over die week: take-no-prisoners, wham-bam — «that was sort of Sonny Rollins then… I loved playing with those guys.» Jacobs, vóór zijn dood in 2019: «something spiritual… I felt I could do anything.» Het Nederlandse Jazz Archief vond de tapes; Resonance bracht ze in 2020 uit als Rollins in Holland. Voor wie die week wil horen: dit is geen beleefd gastoptreden in Mediastad, maar Rollins die zich laat dragen door een Nederlandse ritmesectie — tot op de tv.
Hieronder is Rollins in Holland te horen:
Wat hij boven de rivier zocht, bleef hij zoeken tot het niet meer ging. Rond 2014 stopte hij met spelen door longfibrose — een late, veelgenoemde show was in het Barbican in november 2012 — en op 25 mei 2026 sterft hij in Woodstock, vijfnegentig jaar oud. Vier maanden later speelt Joshua Redman hem openlijk terug: Blue Note kondigde op 15 september 2026 If Ever You Would Leave Us aan, release 20 november; Redman belde collega’s, en de single «Grand Street» wijst al naar de straat onder de brug. Het artikel staat hier: Joshua Redman viert Sonny Rollins.
Calypso die groeit klinkt nog in andermans solo. De Nederlandse week van 1967 ligt open op plaat. Joshua Redman speelt hem terug, en met hem een generatie — hard genoeg, lang genoeg, tot er weer iets nieuws uit kwam.